 |
| Tarsila do Amaral. Composition (Lonely Figure). 1930 |
Όπως στη Νάπολη την
Πρωτοχρονιά, πετάξτε τα όλα από το παράθυρο. Έπειτα, κατεβείτε στον δρόμο,
μαζέψτε κάνα σπασμένο κομμάτι, τα σπασμένα κομμάτια φέρνουν τύχη. Το νέο φτιάχνεται
με τα σπασμένα κομμάτια του παλιού.
2 Φλεβάρη 2026
Διγλωσσία
και σκέψη
Ζούμε στη
γλώσσα μας όπως οι τυφλοί που περπατούν στο χείλος της αβύσσου… η γλώσσα
κυοφορεί καταστροφές και θα έρθει μια μέρα που θα στραφεί ενάντια σε εκείνους
που τη μιλούν.
Γκέρσομ
Σόλεμ
Όλοι οι λαοί της γης βρίσκονται σήμερα στην
άβυσσο της γλώσσας τους. Κάποιοι έχουν αρχίσει να πέφτουν, άλλοι είναι ήδη μέσα
και, πιστεύοντας ότι χρησιμοποιούν τη γλώσσα, χρησιμοποιούνται, αντιθέτως , χωρίς
να το καταλαβαίνουν, από αυτή. Έτσι οι εβραίοι, που μεταμόρφωσαν την ιερή τους
γλώσσα σε μια εργαλειακή, χρηστική γλώσσας, είναι όπως οι κακόβουλες ψυχές στην
κόλαση, που πρέπει να πιούν αίμα για να μπορέσουν να μιλήσουν. Έως ότου ήταν
περιορισμένη στη διαχωρισμένη σφαίρα της λατρείας, τους πρόσφερε έναν τρόπο που
διέφευγε της λογικής των οικονομικών, τεχνικών και πολιτικών αναγκών βάσει των
οποίων αποτιμούσαν τον εαυτό τους μέσα από τις γλώσσες που δανείζονταν από τους
λαούς εντός των οποίων ζούσαν. Και στους χριστιανούς τα λατινικά πρόσφεραν επί
μακρόν έναν χώρο στον οποίο η λέξη δεν ήταν μονάχα ένα εργαλείο πληροφορίας και
επικοινωνίας, αλλά και κάτι με το οποίο μπορούσαν να προσευχηθούν και να
ανταλλάξουν μηνύματα. Η διγλωσσία μπορούσε να υπάρχει και εντός της γλώσσας,
όπως στην κλασική Ελλάδα, όπου η γλώσσα του Όμηρου –η γλώσσα της ποίησης–
μετέφερε μια ηθική κληρονομιά η οποία, μπορούσε, κατά κάποιο τρόπο, να κατευθύνει
τη συμπεριφορά εκείνων που μιλούσαν καθημερινά διαφορετικές και ευμετάβλητες
διαλέκτους.
Είναι γεγονός ότι ο δικός μας τρόπος σκέψης
καθορίζεται, λίγο πολύ ασυνείδητα, από τη δομή της γλώσσας μέσω της οποίας
πιστεύουμε ότι μπορούμε να εκφραστούμε. Με αυτή την έννοια –όπως δεν κουραζόταν
να επαναλαμβάνει ο Παζολίνι, αλλά και ο Δάντης είχε ήδη πλήρως διαισθανθεί,
διακρίνοντας το χυδαίο που υπάρχει στη γλώσσα της γραμματικής την οποία
μαθαίνουμε μελετώντάς τη– μια κάποια μορφή διγλωσσίας είναι αναγκαία για να
εξασφαλιστεί η ελευθερία των ατόμων έναντι των αυτοματισμών και των περιορισμών
που η μονογλωσσία, αποκρυσταλλωμένη ιστορικά στη μορφή μιας εθνικής γλώσσας,
επιβάλλει σε αυτά σε αυξανόμενο βαθμό. Σε μια τέτοια γλώσσα δεν μπορούμε να
σκεφτούμε, γιατί λείπει κείνη η μη δυνάμενη να εκφραστεί απόσταση ανάμεσα στο
πράγμα προς έκφραση και στην έκφραση που μόνο αυτή μπορεί να εγγυηθεί την
ύπαρξη ενός ελεύθερου χώρου στο σκεπτόμενο υποκείμενο. Η σκέψη είναι αυτό το
υπόλειμμα και αυτή η εσωτερική
αποσύνδεση που διαρρηγνύουν την ασταμάτητη ροή της γλώσσας και την υποτιθέμενη
αυτάρκειά της. Είναι μια τομή με την έννοια που έχει αυτός ο όρος στη μετρική
της ποίησης: μια διακοπή η οποία, αναστέλλοντας τον ρυθμό των γλωσσικών
αναπαραστάσεων, επιτρέπει την εμφάνιση της ίδιας της γλώσσας.
Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι ότι οι
άνθρωποι, εντελώς υπόδουλοι σε μια γλώσσα που πιστεύουν ότι ελέγχουν, έχουν
καταστεί σε τέτοιο βαθμό ανίκανοι να σκέφτονται, που προτιμούν να αναθέτουν τη
σκέψη σε μια εξωτερική γλωσσική μηχανή, τη λεγόμενη τεχνητή νοημοσύνη. Αν, όπως
οι εβραίοι σύμφωνα με τον Σόλεμ, όλοι οι λαοί, προχωρούν σήμερα τυφλά προς την
άβυσσο μιας γλώσσας και ενός λόγου όπου μπορούμε να πούμε πως έχουν αφήσει τον
εαυτό τους, αυτό σημαίνει ότι η γλώσσα από την οποία έχουν αποσυρθεί ως
συνειδητά υποκείμενα αργά ή γρήγορα θα τους εκδικηθεί, μετατρέποντάς τους σε ερείπια. Εμπιστευόμενοι μια γλώσσα που είναι
ταυτοχρόνως εργαλείο και αφέντης, και της οποίας έχουν χάσει κάθε γνώση, αυτοί
δεν ακούν τον θρήνο, την κατηγορία και την απειλή που αυτή, ενώ τους οδηγεί
στην καταστροφή, δεν παύει να τους απευθύνει.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου