Σε ένα δοκίμιο του 1942, ο Louis Renou δήλωσε ότι «στη βάση της ινδικής σκέψης βρίσκονται οι συλλογιστικές της γραμματικής τάξης». Οι τρεις κατηγορίες με τις οποίες αρθρώνεται σύμφωνα με την ινδική φιλοσοφία όλη η πραγματικότητα -ουσία, ποιότητα, δράση- προέρχονται αναμφισβήτητα από τη γραμματική ανάλυση της γλώσσας: ουσιαστικό, επίθετο, ρήμα. Η σανσκριτική γραμματική του Panini και τα σχόλια του Patañjali, προηγούνται, στην πραγματικότητα, των περισσότερων ινδικών φιλοσοφικών κειμένων.
Κάποιος θα μπορούσε να αναρωτηθεί σε
ποιο βαθμό αυτό ισχύει και για την ελληνική φιλοσοφία, που βρίσκεται στη βάση της
δικής μας κουλτούρας. Αυτή την υπόθεση φαίνεται να αντικρούει η παράδοση που
απέδιδε στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη την ανακάλυψη των μερών του λόγου και,
κατά συνέπεια, την επινόηση της γραμματικής. Η αντίθεση εξασθενεί και
εξαφανίζεται μόλις καταλάβει κανείς ότι αυτό που υπονοούνταν ήταν πως, για να
είναι φιλόσοφοι ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης έπρεπε πρώτα να ήταν γνώστες της
γραμματικής.
Η Δύση είναι, από την αρχή μέχρι το
τέλος, ένας γραμματικός πολιτισμός, ο οποίος έχει καταστήσει την ανάλυση της
γλώσσας και τη συγκρότησή της σε μια γραμματική, τη βάση της γνώσης της για τον
κόσμο και της κυριαρχίας της στη φύση. Η επιστήμη, η οποία έγινε η θρησκεία της
Δύσης, προϋποθέτει, όπως κάθε θρησκεία, έναν ονομασμένο κόσμο, στον οποίο η
οντολογία - δηλαδή το γεγονός ότι η ύπαρξη εκφράζεται και διευθετείται στη
γλώσσα - διαιρείται σε περιοχές, καθεμία από τις οποίες αντιμετωπίζεται από μια
συγκεκριμένη επιστήμη. Η μοίρα της Δύσης, επομένως, είναι εγγεγραμμένη στην
ινδοευρωπαϊκή γραμματική, με τις πτώσεις της και τις λογικο-συντακτικές
συνδέσεις ιεραρχικής εξάρτησης με τις οποίες, μαζί με τη γλώσσα της, αρθρώνει
τη σκέψη της.
Ίσως γι' αυτό, βλέποντας την Κίνα, δηλαδή
μια κουλτούρα που δεν έχει αναλύσει και συγκροτήσει τη δική της γλώσσα σε μια
γραμματική, αλλά βλέπει σε αυτήν μονοσύλλαβες προτάσεις χωρίς καμία γραμματική
άρθρωση, που μπορεί να γεννηθεί αν όχι μια νέα σκέψη, τουλάχιστον μια διέξοδος
από τη σκοτεινή μοίρα που, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, η λογική ανάλυση της
γλώσσας, η οποία όχι τυχαία μας διδάσκεται στο δημοτικό σχολείο, μας έχει
αναπόφευκτα παραδώσει.
20 Απρίλη 2026
